Hiërocles tegen de christenen (3) Tegenstrijdigheden

29 oktober 2025

Zoals Porphyrios, met in zijn voetspoor allicht ook Hiërocles, speurden naar tegenstrijdigheden in de christelijke geschriften, zo doet Eusebios dat in het werk van Philostratos. Eén zo’n tegenstrijdigheid betreft de kennis van talen waarover Apollonios beschikt. Apollonios had gezegd: “Ik, beste vriend, begrijp alle talen, al heb ik geen enkele geleerd.”

Eusebios wil niet afgunstig zijn op Apollonios’ aangeboren gave om alle talen te begrijpen; doch hij heeft dan wel een vraag: “Maar waarom gaat hij dan, als wij zijn biograaf mogen geloven, naar een leraar? En hoe kan daarbij dan over die man die geen enkele taal heeft hoeven leren, de kanttekening worden gemaakt dat hij na oefening en studie, maar niet zomaar vanzelf het Attisch dialect gebruikte?” En waarom moest Apollonios, in India aangekomen, gebruik maken van een tolk?

Een andere wonderlijke gave van Apollonios was dat hij wist wat in de mens was: “Wees niet verbaasd, want ik weet zelfs wat de mensen alleen maar denken en niet onder woorden brengen.” Een bijzondere gave. Maar waarom heeft Apollonios het dan nodig aan een Indiër te vragen waar hij toch zijn uitstekende beheersing van het Grieks vandaan heeft?

Apollonios’ mensenkennis blijkt ook nogal beperkt te zijn, ondanks zijn ‘weten’ van wat in de mens is. Zo heeft hij eerst de filosoof Euphrates aanbevolen bij keizer Vespasianus: “Euphrates en Dio, Sire, zijn u al lang bekend; zij plegen aan uw drempel te toeven en zijn zeer betrokken bij uw welzijn. Roep hen dan ook bij ons gemeenschappelijk overleg, want zij zijn allebei wijze mannen.” Eusebios zegt vervolgens kritisch over een latere periode waarin keizer Dominitianus regeert:

Maar wat nu te zeggen van de helderziendheid van onze held? Op dit moment heet Euphrates wijs en goed, omdat Apollonius nog niet met hem is gebrouilleerd. Maar als dat eenmaal is gebeurd […] let dan op wat diezelfde Apollonius over hem aan Domitianus schrijft: ‘En toch, hoeveel rijkdom een filosoof die de machtigen naar de mond praat, pleegt te ontvangen, wordt geïllustreerd door het geval van Euphrates. [… Hij is] een kleine marskramer, een tolgaarder of een armzalig woekeraartje. […] Ik laat Euphrates echter gaarne aan uw oordeel en handen over, want gij zult – tenzij gij vleiers op prijs stelt – bemerken dat die man nog slechter is dan ik hem nu voorstel.

Eusebios merkt hier op dat Apollonios de filosoof Euphrates nog aanbeval bij Vespasianus, maar hem bij zijn zoon Dominitianus laakt. “Of was onze vriend, die in zijn voorkennis de toekomst beheerste, misschien niet op de hoogte van het karakter van Euphrates op dat moment en in de toekomst?”

Als Apollonios voor de keizer berecht wordt, geeft die opdracht de filosoof in de boeien te slaan op beschuldiging van tovenarij. Daarop sprak Apollonios tot de keizer: “Als gij mij voor een tovenaar houdt, hoe zult gij dan in staat zijn mij in de boeien te slaan? Anderzijds, als het blijkt dat gij mij kunt boeien, hoe zult gij dan nog kunnen beweren dat ik een tovenaar ben?” Daar viel geen spelt tussen te krijgen. Apollonios werd toch geboeid, met zijn benen in het blok vastgezet. Zijn metgezel Damis was daar zeer bedroeft over, maar Apollonios liet hem toen zien dat hij zonder moeite zijn been uit het blok kon bevrijden. Daarna stak hij zijn been weer in het blok. Dat deed hij “zonder te offeren, zonder te bidden, zonder zelfs maar één toverwoord te uiten.” Eusebios kan echter maar één ding besluiten: dit bewijst dat Apollonios wel degelijk een tovenaar was: “Als jij geen tovenaar was, hoe heb je dan je been uit de boeien losgekregen? Anders gezegd: als jouw been werkelijk uit de boeien bevrijd is, wat kun je dan anders zijn dan een tovenaar?”

Als de keizer dan besluit om Apollonios toch – in de gevangenis – wat meer vrijheid te gunnen, stuurt hij iemand tot de filosoof met het blijde nieuws. Apollonios stelt een vreemde vraag, vindt Eusebios. “Dadelijk daarop informeert de man die ‘bovenmenselijk is in zijn vermogen, die de toekomst kent, die de stomme begrijpt en de zwijgende verstaat’ – waarschijnlijk omdat hij door een overmaak aan vreugde zijn voorkennis even heeft verloren! – ‘Wie zal mij dan hier vandaan brengen?’ ‘Ik,’ zei de man, ‘gaat u maar met mij mee.’” Dat wist de alwetende Apollonios dus even niet. Maar ook de verdedigingsrede die Apollonios in de gevangenis op schrift heeft gesteld, zal hij niet kunnen uitspreken voor de keizer, ook dat had de filosoof dus niet voorzien.

Share This