Porphyrios over de hebzucht van Paulus

22 oktober 2025

In de eerste brief aan de Korintiërs heeft Paulus het over de rechten van de apostelen. Over zijn ‘bezoldiging’ schrijft hij het volgende.

Wie gaat er nu op eigen kosten in krijgsdienst? Wie plant er een wijngaard en eet niet van de vruchten? Of wie hoedt er een kudde en drinkt niet van de melk? Dit is niet alleen een algemene waarheid, het staat ook in de wet, want in de wet van Mozes staat: ‘U mag een dorsend rund niet muilbanden.’ Maar bekommert God zich dan om runderen? Of zegt Hij dit om ons? Natuurlijk is het om ons opgeschreven! Want men moet een ploeger en een dorser laten werken in de hoop op een aandeel in de oogst. Als wij geestelijke zaken onder u hebben gezaaid, is het dan te veel gevraagd dat we materiële zaken van u oogsten?

In de Thora staat: “U mag een rund bij het dorsen niet muilkorven.” Het dier kan dus eten terwijl het werkt. De moderne mens ziet daarin een bescherming van de dieren. Ook de jood Josephus zegt: Jos. “Noch zult gij muilbanden de muilen der ossen, wanneer zij de aren van het koren treden op de dorsvloer; want het is niet juist onze medewerkende dieren te verhinderen, en diegenen die medewerken bij de productie, of de vrucht van hun arbeid.” Josephus breidt het dus al uit: niet alleen dieren, maar ieder die meewerkt aan de productie, moet daarvan wat ‘loon’ hebben. Paulus echter heeft enkel oog voor de arbeid van de mens en meent dat God zich niet met ossen bemoeit. Vanuit de hellenistisch-joodse opvatting neemt hij aan dat Gods zorg enkel de hogere dingen betreft. Men moet de bijbeltekst dus allegorisch begrijpen. Het gaat om de diepere zin: om de mens.

Porphyrios is het daar niet mee eens.

[Paulus] interpreteert het evangelie verkeerd, zoals zijn verwaandheid gebiedt, en gebruikt de wet in zijn eigen voordeel: “Wie doet ooit dienst in het leger en betaalt zijn eigen soldij? Of wie weidt een kudde en geniet niet van de melk der kudde?” En om zijn deel te verkrijgen, roept Paulus de wet aan ten behoeve van zijn hebzucht als hij zegt: “of spreekt ook de wet niet van deze dingen? Want in de wet van Mozes staat geschreven: Gij zult een dorsende os niet muilbanden”.
Hij voegt daar nog dwaasheid aan toe door Gods voorzienigheid voor de mensheid in te perken en om dieren van goddelijke zorg te beroven: “Bemoeit God Zich soms met de ossen? Of zegt Hij dit alles om onzentwil? Ja, om onzentwil werd het geschreven”. Als hij zulke dingen zegt, denk ik dat hij de schepper – die tijden geleden deze schepselen deed ontstaan – belachelijk maakt, alsof hij geen zorg zou hebben voor zijn eigen schepping.
Want als het waar is dat God niet omziet naar de ossen, waarom zegt de Schrift dan: “Hij maakte alle dingen, schapen en ossen en dieren en vogels en vissen, onderworpen aan hem” [Ps. 8:8-9]. Als God belangstelling heeft voor vissen, dan moet hij des te meer belangstelling hebben voor de inspanning van de ossen! Ik sta versteld van de vrome achting van deze man voor de wet, aangezien zij gepaard gaat met zijn behoefte aan giften van hen die luisteren naar zijn woorden.

Wij zien hier dat Porphyrios, nogal giftig, spot met Paulus. Porphyrios kent de bijbel; hij kent de passage waarin Paulus spreekt en hij voert een psalm aan tegen de gedachte dat God niet geïnteresseerd is in dieren, die toch zijn schepping zijn. Hij kent misschien zelfs joodse uitleggingsregels: als God aandacht heeft voor vissen, hoeveel te meer dan voor ossen. Het is een uitleggingsregel die we later vaak bij rabbijnen tegenkomen. Porphyrios neemt de tekst rigoureus letterlijk: het kan alleen over ossen gaan. Toch staat Paulus in een traditie die een tekst door allegorie een ruimere uitleg geeft: het gaat om meer dan ossen. Alleen verwerpt Porphyrios die ruimere uitleg, al past hij zelf allegorie toe op Homeros.

Share This